Ból jąder to temat, o którym większość mężczyzn wolałaby nie rozmawiać, a tym bardziej go nie doświadczać. Gdy jednak nagle pojawia się ostry ból jądra, obrzęk moszny czy niepokojące uczucie ciężkości w jednej stronie, trudno go zignorować. Choć przyczyna bólu jąder nie zawsze oznacza coś poważnego, czasem może być sygnałem choroby wymagającej natychmiastowej interwencji chirurgicznej. Jądra, pełniące ważną funkcję w produkcji nasienia i hormonów, są niezwykle wrażliwe na zmiany w ukrwieniu, urazy czy stany zapalne. Dlatego każdy ból czy to nagły, czy przewlekły zasługuje na uwagę.
Jakie objawy mogą towarzyszyć bólowi jądra?
Ból jądra rzadko pojawia się sam zwykle towarzyszą mu inne objawy, które pomagają rozpoznać jego przyczynę. W przypadku tzw. zespołu ostrej moszny może wystąpić obrzęk, zaczerwienienie i ucieplenie moszny, a także tkliwość i uniesienie jądra po stronie bólu. Czasem dołączają się gorączka, nudności lub wymioty, które świadczą o silnym podrażnieniu nerwowym.
W przebiegu skrętu jądra ból jest nagły i bardzo silny, moszna szybko puchnie, a jądro staje się twarde i przesunięte ku górze. Z kolei zapalenie jądra lub najądrza rozwija się wolniej, a ból narasta w ciągu dni, czemu często towarzyszy uczucie gorąca, obrzęk i objawy infekcji układu moczowego. W przypadkach przewlekłego bólu jąder dolegliwości mogą być tępe, promieniujące do krocza lub podbrzusza i utrzymywać się przez dłuższy czas.
Każdy z tych objawów, zwłaszcza jeśli pojawia się nagle lub nie ustępuje, powinien skłonić do szybkiej konsultacji urologicznej i wykonania USG jąder, by ustalić przyczynę i zapobiec powikłaniom.
Jakie są najczęstsze przyczyny bólu jądra?
Ból jądra może mieć wiele źródeł od łagodnych urazów po stany wymagające natychmiastowej interwencji chirurgicznej. Najczęściej dzieli się je na ostre przyczyny, które pojawiają się nagle i są powodem tzw. zespołu ostrej moszny, oraz przewlekłe przyczyny, w których ból utrzymuje się lub powraca przez dłuższy czas.
Ostre przyczyny bólu jądra
Do najczęstszych ostrych przyczyn bólu jądra należą:
1. Skręt przyczepka jądra lub najądrza
To najczęstsza przyczyna ostrej moszny, szczególnie u chłopców przed okresem dojrzewania. Dochodzi wtedy do skręcenia małego przyczepka w obrębie jądra lub najądrza, co prowadzi do nagłego, miejscowego bólu. Charakterystycznym objawem może być tzw. objaw błękitnej kropki, czyli widoczny przez skórę moszny sinawy guzek.
2. Skręt jądra (powrózka nasiennego)
Choć rzadszy niż skręt przyczepka, jest znacznie groźniejszy. Dochodzi w nim do zaciśnięcia naczyń krwionośnych, co powoduje niedokrwienie jądra. Objawia się nagłym, bardzo silnym bólem i wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej, tylko szybkie leczenie daje szansę na uratowanie jądra.
3. Zapalenie najądrza lub jądra
To częsta przyczyna bólu u starszych chłopców i dorosłych mężczyzn. Ból i obrzęk moszny rozwijają się stopniowo, często w ciągu kilku dni. Chorobie może towarzyszyć gorączka, a także objawy infekcji dróg moczowych, takie jak pieczenie przy oddawaniu moczu czy uczucie parcia na pęcherz.
4. Inne przyczyny ostrego bólu jądra
W diagnostyce różnicowej uwzględnia się również: uraz moszny, przepuklinę pachwinową, wodniaka jądra, żylaki powrózka nasiennego, plamicę Schönleina-Henocha czy guz jądra. W rzadkich przypadkach ból może być przeniesiony z innych narządów, np. z układu moczowego lub z kręgosłupa.
Przewlekłe przyczyny bólu jądra
Przewlekły ból jądra definiuje się jako dolegliwość utrzymującą się co najmniej 3 miesiące. Może dotyczyć jednego lub obu jąder i mieć różne podłoże.
Najczęstsze to:
- powikłania po zabiegach chirurgicznych, np. po wazektomii lub operacji przepukliny pachwinowej,
- przewlekłe zapalenie jądra, najądrza lub gruczołu krokowego,
- żylaki powrózka nasiennego, które wywołują uczucie ciągłego ciężaru i tępego bólu,
- ból przeniesiony z układu moczowego lub kręgosłupa,
- oraz rzadziej nowotwory jądra lub torbiel najądrza.
Do jakiego lekarza udać się z bólem jąder?
Leczeniem dolegliwości w obrębie jąder zajmują się przede wszystkim urolog - specjalista od chorób układu moczowo-płciowego oraz androlog, który koncentruje się na funkcjonowaniu męskiego układu rozrodczego.
Jeśli ból jąder jest skutkiem urazu, przepukliny pachwinowej lub skrętu jądra, konieczna może być operacja chirurgiczna. Natomiast w sytuacji, gdy istnieje podejrzenie nowotworu, pacjent powinien zostać skierowany do onkologa, który zajmuje się diagnostyką i leczeniem zmian nowotworowych w obrębie narządów płciowych.
Jakie badania wykonuje się w przypadku wystąpienia bólu jąder?
Ból jąder, zwłaszcza nagły i silny, wymaga szybkiej i dokładnej diagnostyki. Celem jest przede wszystkim wykluczenie skrętu jądra, który może prowadzić do jego niedokrwienia i martwicy. W praktyce lekarz dobiera badania w zależności od charakteru bólu, inaczej postępuje się przy ostrym bólu, a inaczej przy przewlekłym bólu jąder.
Do jakiego lekarza udać się z bólem jąder?
Leczeniem dolegliwości w obrębie jąder zajmują się przede wszystkim urolog - specjalista od chorób układu moczowo-płciowego oraz androlog, który koncentruje się na funkcjonowaniu męskiego układu rozrodczego.
Jeśli ból jąder jest skutkiem urazu, przepukliny pachwinowej lub skrętu jądra, konieczna może być operacja chirurgiczna. Natomiast w sytuacji, gdy istnieje podejrzenie nowotworu, pacjent powinien zostać skierowany do onkologa, który zajmuje się diagnostyką i leczeniem zmian nowotworowych w obrębie narządów płciowych.
Jakie badania wykonuje się w przypadku wystąpienia bólu jąder?
Ból jąder, zwłaszcza nagły i silny, wymaga szybkiej i dokładnej diagnostyki. Celem jest przede wszystkim wykluczenie skrętu jądra, który może prowadzić do jego niedokrwienia i martwicy. W praktyce lekarz dobiera badania w zależności od charakteru bólu, inaczej postępuje się przy ostrym bólu, a inaczej przy przewlekłym bólu jąder.
Diagnostyka ostrego bólu jądra
Pierwszym krokiem jest dokładny wywiad i badanie fizykalne. Lekarz ocenia wygląd moszny, położenie jąder, obecność obrzęku, zaczerwienienia i tkliwości. Sprawdza też, czy jądro jest uniesione lub ustawione poprzecznie, gdyż jest to typowe dla skrętu powrózka nasiennego.
Najważniejszym badaniem jest USG jąder z dopplerem, które pozwala ocenić przepływ krwi i wykryć skręt jądra, zapalenie lub uraz. W doświadczonych rękach badanie to jest niemal stuprocentowo wiarygodne. Jeśli jednak objawy jednoznacznie wskazują na skręt jądra, lekarz może zrezygnować z USG i skierować pacjenta bezpośrednio na pilną operację, każda godzina ma znaczenie dla uratowania narządu.
W diagnostyce uzupełniającej wykonuje się również:
- badanie moczu – wykrywa infekcję układu moczowego lub zapalenie jądra i najądrza,
- badanie krwi – pozwala ocenić, czy występuje stan zapalny (np. podwyższony poziom leukocytów).
Diagnostyka przewlekłego bólu jąder
Jeśli ból utrzymuje się przez tygodnie lub miesiące, lekarz poszerza diagnostykę o badania obrazowe i laboratoryjne:
- USG moszny – pozwala wykryć żylaki powrózka nasiennego, wodniaka lub torbiele,
- USG jamy brzusznej i nerek – w celu wykluczenia bólu przeniesionego z układu moczowego,
- badanie moczu i nasienia – w poszukiwaniu infekcji,
- badanie per rectum – do oceny prostaty i pęcherzyków nasiennych,
- w niektórych przypadkach również tomografię komputerową lub USG przezodbytnicze.
U wybranych pacjentów wykonuje się także blokadę powrózka nasiennego, jeśli po niej ból ustępuje, potwierdza to możliwość skutecznego leczenia chirurgicznego (mikrodenewacji jądra).
Ból jąder - podsumowanie
Ból jąder to objaw, którego nie wolno lekceważyć, niezależnie od tego, czy ma charakter nagły, czy utrzymuje się przez dłuższy czas. Może być wynikiem błahych urazów, przeciążenia czy infekcji, ale także objawem poważnych schorzeń, takich jak skręt jądra czy nowotwór. Właśnie dlatego każdy przypadek bólu jąder wymaga dokładnej diagnostyki i oceny specjalisty, najczęściej urologa lub androloga.
Ogromne znaczenie ma czas reakcji, w przypadku nagłego, silnego bólu jądra liczą się godziny, ponieważ szybka interwencja może zadecydować o uratowaniu narządu. Z kolei przy przewlekłych dolegliwościach ważne jest ustalenie przyczyny i wdrożenie leczenia, które poprawi komfort życia i zapobiegnie nawrotom.
Bibliografia:
- K. Juszczak. Przewlekły ból jąder – etiopatogeneza, rozpoznanie, leczenie. Przegląd Urologiczny, 2014.
- J. M. Gatti, J.P. Murphy, Ostre choroby jąder, Pediatria po Dyplomie, vol. 13, nr 3 czerwiec 2009.
- I. Ostrowski, Przewlekły ból jądra – trudny problem kliniczny, Przegląd Urologiczny 2 (24) 2004.
- M. Krakos, J. Niedzielski, Ostra moszna – wciąż aktualny problem kliniczny, Chirurgia Polska 2006; 8(3): 191-197.